МТГ «RэЗэрвацыЯ» 

Наш пакет праверкі беларускай арфаграфіі для MS Office, Telegram, Chrome і яшчэ кучы праграм, абнавіўся да версіі 0.5.2.

У ім:

* слоўнікі праверкі арфаграфіі згенераваны на падставе версіі лексіка-граматычнай базы беларускай мовы ад 07.01.2026, куды дададзены геаграфічныя назвы, якія адсутнічаюць у базе

* дададзена тыпаграфская раскладка клавіятуры

Што такое тыпаграфская раскладка?

Яна ўяўляе сабой стандартную беларускую раскладку, дапоўненую дадатковымі літарамі і сімваламі для больш простага і зручнага ўводу тэксту. Яна дазваляе без пераключэння на іншыя раскладкі і выкарыстання старонніх утыліт лёгка ўводзіць розныя дадатковыя літары кірыліцы (Ґ, Ї, И, Щ ...), знакі прыпынку («» “” — ...) і іншыя карысныя сімвалы, а таксама ставіць на́ціск — усё гэта робіцца з дапамогай утрымання клавішы AltGr (правы Alt) або спалучэння клавіш Alt + Ctrl.

Спампаваць, як заўсёды, можна адсюль:

👉 https://spell.by-reservation.com 👈

Што ж, настала пара падсумаваць зробленае.

Чатыры месяцы таму, у снежні 2025-га, мы паклікалі ўсіх ахвочых далучыцца да нашай справы ‒ і людзі адгукнуліся на наш кліч! Але...

* 11 чалавек папярэдне пагадзіліся, але калі азнаёміліся з працэсам арганізацыі працы і аб'ёмам задач, вырашылі не далучацца да нашай працы расчытвання БелЭн.

* 10 чалавек пагадзіліся ўзяцца за працу і атрымалі ад нас пробную порцыю старонак, але за мінулыя чатыры месяцы так і не зрабілі нічога 🙁

* Яшчэ адзін чалавек зрабіў заданне, але якасць выканання аказалася крытычнай нізкай.

Навошта мы расказваем гэта? Каб арганізатары будучых валанцёрскіх ініцыятыў загадзя знялі ружовыя акуляры і мелі рэальныя суадносіны колькасці ахвочых і тых, хто будзе рабіць на практыцы.

А цяпер добрыя весткі: сіламі астатніх 9 валанцёраў (у іх лік уваходзяць і людзі, прыцягнутыя намі яшчэ да нашага агульнага клічу) сумарна апрацавана 2724 старонак ‒ нехта з іх зрабіў сотню старонак, а нехта аднаасобна расчытаў цэлы том!

Разам з 5 раней апублікаванымі намі тамамі (а гэта 2599 старонак) нашай ініцыятывай апрацавана 2724 + 2599 = 5323 старонак.

Любы ахвочы можа азнаёміцца з вынікамі нашай працы, як і падтрымаць нас фінансава.

Калі хто не ведае, то ў кінапрасторы mooon ужо 2-і дзень ідзе паказ фільма «Валадар Пярсцёнкаў: Дзве вежы», другой часткі кінатрылогіі Пітэра Джэксана, У БЕЛАРУСКІМ ДУБЛЯЖЫ!

А таму, як казаў Гандальф, «бяжыце, дурні (па білеты)» – https://mooon.by/afisha/events/valadar-pyarscyonkau-dzve-vezhy-4220 . Другога шансу паглядзець фільм можа і не быць!

А мы прадстаўляем невялікі аналіз вынікаў паказу першай часткі і спробамі разабрацца што, чаму і да чога. Мяркуем, вам будзе цікава азнаёміцца з нашымі думкамі і вывадамі (PDF-файл далучаны да гэтага допісу).

Сябры, калегі, неабыякавыя, зацікаўленыя і хто «мімапрахадзіў»!

Нарэшце прадстаўляем вам першыя раздзелы нашага многапакутнага «Дапаможніка для перакладчыкаў фэнтэзі», першыя спробы падбіць і структураваць інфармацыю для якога прадпрымаліся яшчэ ў далёкім 2016-м. Зараз разабраны пад костачках і сістэматызаваны асноватворныя тэрміны і часткова магія, а таксама на падставе гэтага ўкладзены англа-беларускі слоўнічак.

Чытайце, каментуйце, крытыкуйце, карыстайцеся.

Гэтым разам усё будзе максімальна коратка.

* Працягваем працу над «Беларускай Энцыклапедыяй» – апублікавалі чарговыя некалькі соцень апрацаваных старонак. Больш падрабязная і разгорнутая справаздача аб праведзенай працы будзе ў сакавіку.

* Перапрацавалі «Нямецка-беларускі слоўнік» Кур’янкі (2006) – максімальна наблізілі фарматаванне да арыгінальнага кніжнага, паправілі прапушчаныя раней намі памылкі распазнавання і арыгінальныя памылкі друку, дапоўнілі спіс абрэвіятур, замянілі варварызмы, мёртванароджаныя і ніколі неўжываныя словы рэальна існуючымі. Цяпер карыстацца слоўнікам будзе куды зручней і бяспечней. Падрабязнасці таксама апублікуем пазней.

* Працуем над абнаўленнем спэлчэкера – у хуткім часе будзе рэліз.

І пры канцы невялічкі анонс: неўзабаве прадставім адну даўно абяцаную намі рэч. Якую? Пакуль сакрэт!

Нарэшце, пасля паўгода працы, стрымер-каточак ShagraeL_BY прадстаўляе раннюю версію свайго беларускага перакладу Heroes of Might and Magic IV (HoMM4)!

Бягучая версія (0.6.5) беларусізацыі змяшчае пераклад інтэрфейсу гульні, шасці кампаній асноўнай гульні, навучальнага сцэнара, рэдактара мап і wrapper-а (праграмы, якая дазваляе дастасоўваць гульню 2002 года да сучасных манітораў вялікай раздзяляльнасці), а таксама частковую агучку (застаўкі і прамовы перад сцэнарамі чатырох кампаній). Паступова беларусізацыя будзе ўдасканальвацца і абнаўляцца: выяўленыя памылкі будуць папраўляцца, а яшчэ неперакладзенае — даперакладацца.

Спампоўвайце актуальную версію беларусізацыі HoMM4, а таксама сачыце за навінамі і абнаўленнямі ў Telegram-канале ShagraeL_BY.

Гуляйце ў беларускіх Герояў, як мы!
Гуляйце ў беларускіх Герояў з намі!
Гуляйце ў беларускіх Герояў лепей за нас!

Дашліфавалі-дапаліравалі беларусізацыю Герояў 2 — перакладзена ўсё, акрамя рэдактара мап (проста не браліся за яго) і кампаній (адсутнічае тэхнічная магчымасць). Мала таго — яна запампавана на github і трапіць у наступную (1.1.13) афіцыйную зборку fheroes2, таму недзе пад Новы год беларусізацыя будзе даступная кожнаму ахвочаму прама «з каробкі». А пакуль яе можна спампаваць тут.

Абнавілі беларусізацыі Герояў 3, ERA3 і HoTA.

Узяліся за пераклад дэманстрацыйнай версіі Heroes of Might and Magic: Olden Era, каб на момант афіцыйнага выхаду гульні, які мусіць адбыцца ў 1-м квартале 2026, быць максімальна падрыхтаванымі і забяспечыць беларусізацыю поўнай версіі гульні як мага хутчэй.

А ў якасці доказу, што мы не хлусім :-), вось вам скрыншоцік.

Праз столькі гадоў чакання на ПК нарэшце выходзіць UFL ‒ бясплатны fair-to-play футбольны сімулятар ад кампаніі Strikerz Inc. Акрамя розных прыемнасцей-цікавасцей у гульні «з каробкі» прысутнічае не толькі тэкставая лакалізацыя на беларускай мове, але і шыкоўная каментатарская агучка!

Гульню можна спампаваць тут, рэліз у Steam таксама плануецца.

Усім прыемнай гульні, зробім футбольную Беларусь зноў вялікай!

Нешта даўнютка мы не давалі справаздач — гэтак некаму можа і здацца, што мы зусім загультаявалі. А гэта не так, бо мы:

* дарабілі да канца «Слоўнік іншамоўных слоў» (1999) Булыкі.

* сваімі цэпкімі рукамі дацягнуліся да папярэдніка БелЭн — 12-томнай

«Беларускай Савецкай Энцыклапедыі» (1969—76), яна ж БелСЭ. Не, якімі б амбітнымі мы ні былі, за поўнае расчытванне БелСЭ брацца не плануем. Але адсканавалі, распазналі і расчыталі том паказальнікаў, які змяшчае прадметны, імянны і геаграфічны паказальнікі на тое, дзе што на якіх канкрэтна старонках канкрэтных тамоў знаходзіцца (пакуль апрацавалі толькі прадметны і геаграфічныя паказальнікі), і ў будучыні плануем проста пасканаваць тамы БелСЭ і выставіць у інтэрнэт у агульны доступ.

* працягваем расчытваць астатнія тамы «Беларускай Энцыклапедыі» — апрацавалі яшчэ з паўтысячы старонак, добра што знайшліся валанцёры-памочнікі, за што ім велічэзны дзякуй. Калі хто хоча далучыцца да руціннай працы расчытвання БелЭн — запрашаем у каманду!

Нарыс не прэтэндуе на ўсёабдымнасць і ставіць за мэту коратка растлумачыць чаму ў сучаснай беларускай ІТ-тэрміналогіі нешта менавіта так, а не неяк іначай. У рамках гэтага нарысу словы «беларускі», «беларускамоўны» і падобныя наўмысна прапускаюцца, калі таго дазваляе кантэкст.

Пра існаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім слова «компуторъ» ведае толькі Валянцін Вячорка :-), а таму адразу пераходзім да БССР 1960-х.

Гэта час, калі праграмісты сустракаліся гэтак жа часта, як фізікі-ядзершчыкі (другія, дарэчы, сустракаліся часцей), камп’ютары займалі цэлыя залі, а кібернетыка і генетыка толькі нядаўна перасталі быць «продажными девками импералиализма». А таму ў стварэнні нацыянальнай тэрміналогіі ў нагэтулькі вузкай галіне банальна не было патрэбы.

Між тым, годам з’яўлення беларускай ІТ-тэрміналогіі можна лічыць 1969-ы — калі свет пабачыў першы том «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі», у якім змясціліся артыкулы «Аналогавыя вылічальныя машыны (АВМ)» (менавіта праз О — аналОгавыя), «Арыфметычны блок» і «Алгол» (назва мовы праграмавання). Ну і само сабой «Алгарытм». У 3-м томе (1971 г.) ужо былі артыкулы «Вылічальная машына», «Вылічальная машына “Мінск”», «Вылічальная тэхніка» і «Вылічальны цэнтр».

Для навін у СМІ і навукова-папулярных публікацый гэтага было больш чым дастаткова.

Пры канцы 1970-х у свеце з’яўляюцца персанальныя камп’ютары, у маі 1981 ў СССР распрацоўваецца «ЭВМ индивидуального пользования “Электроника НЦ-8010”», а пасля і іншыя бытавыя і вучэбныя камп’ютары, у тым ліку наша мінская «Няміга». Выкладанне інфарматыкі спярша ўводзіцца ў прафесійна-тэхнічных вучылішчах (1983-84), а потым (1985-86) і ў сярэдняй школе. Ідзе «Перабудова», па СССР адбываецца абуджэнне нацыянальна-арыентаваных сіл, на 1986/87 плануецца выпуск школьнага падручніка па інфарматыцы на нацыянальных мовах усіх рэспублік, у тым ліку беларускай.

Паваротным пунктам можа лічыць «Русско-белорусский словарь по микроэлектронике» (1990) Матсана, які хай і быў банальнай выбаркай адпаведных тэрмінаў з «Русско-белорусского словаря» Глебкі, Коласа і Крапівы, усё-ткі стаў першым спецыялізаваным слоўнікам у сферы беларускага ІТ.