МТГ «RэЗэрвацыЯ» 

Гэтым разам усё будзе максімальна коратка.

* Працягваем працу над «Беларускай Энцыклапедыяй» – апублікавалі чарговыя некалькі соцень апрацаваных старонак. Больш падрабязная і разгорнутая справаздача аб праведзенай працы будзе ў сакавіку.

* Перапрацавалі «Нямецка-беларускі слоўнік» Кур’янкі (2006) – максімальна наблізілі фарматаванне да арыгінальнага кніжнага, паправілі прапушчаныя раней намі памылкі распазнавання і арыгінальныя памылкі друку, дапоўнілі спіс абрэвіятур, замянілі варварызмы, мёртванароджаныя і ніколі неўжываныя словы рэальна існуючымі. Цяпер карыстацца слоўнікам будзе куды зручней і бяспечней. Падрабязнасці таксама апублікуем пазней.

* Працуем над абнаўленнем спэлчэкера – у хуткім часе будзе рэліз.

І пры канцы невялічкі анонс: неўзабаве прадставім адну даўно абяцаную намі рэч. Якую? Пакуль сакрэт!

Нарэшце, пасля паўгода працы, стрымер-каточак ShagraeL_BY прадстаўляе раннюю версію свайго беларускага перакладу Heroes of Might and Magic IV (HoMM4)!

Бягучая версія (0.6.5) беларусізацыі змяшчае пераклад інтэрфейсу гульні, шасці кампаній асноўнай гульні, навучальнага сцэнара, рэдактара мап і wrapper-а (праграмы, якая дазваляе дастасоўваць гульню 2002 года да сучасных манітораў вялікай раздзяляльнасці), а таксама частковую агучку (застаўкі і прамовы перад сцэнарамі чатырох кампаній). Паступова беларусізацыя будзе ўдасканальвацца і абнаўляцца: выяўленыя памылкі будуць папраўляцца, а яшчэ неперакладзенае — даперакладацца.

Спампоўвайце актуальную версію беларусізацыі HoMM4, а таксама сачыце за навінамі і абнаўленнямі ў Telegram-канале ShagraeL_BY.

Гуляйце ў беларускіх Герояў, як мы!
Гуляйце ў беларускіх Герояў з намі!
Гуляйце ў беларускіх Герояў лепей за нас!

Дашліфавалі-дапаліравалі беларусізацыю Герояў 2 — перакладзена ўсё, акрамя рэдактара мап (проста не браліся за яго) і кампаній (адсутнічае тэхнічная магчымасць). Мала таго — яна запампавана на github і трапіць у наступную (1.1.13) афіцыйную зборку fheroes2, таму недзе пад Новы год беларусізацыя будзе даступная кожнаму ахвочаму прама «з каробкі». А пакуль яе можна спампаваць тут.

Абнавілі беларусізацыі Герояў 3, ERA3 і HoTA.

Узяліся за пераклад дэманстрацыйнай версіі Heroes of Might and Magic: Olden Era, каб на момант афіцыйнага выхаду гульні, які мусіць адбыцца ў 1-м квартале 2026, быць максімальна падрыхтаванымі і забяспечыць беларусізацыю поўнай версіі гульні як мага хутчэй.

А ў якасці доказу, што мы не хлусім :-), вось вам скрыншоцік.

Праз столькі гадоў чакання на ПК нарэшце выходзіць UFL ‒ бясплатны fair-to-play футбольны сімулятар ад кампаніі Strikerz Inc. Акрамя розных прыемнасцей-цікавасцей у гульні «з каробкі» прысутнічае не толькі тэкставая лакалізацыя на беларускай мове, але і шыкоўная каментатарская агучка!

Гульню можна спампаваць тут, рэліз у Steam таксама плануецца.

Усім прыемнай гульні, зробім футбольную Беларусь зноў вялікай!

Нешта даўнютка мы не давалі справаздач — гэтак некаму можа і здацца, што мы зусім загультаявалі. А гэта не так, бо мы:

* дарабілі да канца «Слоўнік іншамоўных слоў» (1999) Булыкі.

* сваімі цэпкімі рукамі дацягнуліся да папярэдніка БелЭн — 12-томнай

«Беларускай Савецкай Энцыклапедыі» (1969—76), яна ж БелСЭ. Не, якімі б амбітнымі мы ні былі, за поўнае расчытванне БелСЭ брацца не плануем. Але адсканавалі, распазналі і расчыталі том паказальнікаў, які змяшчае прадметны, імянны і геаграфічны паказальнікі на тое, дзе што на якіх канкрэтна старонках канкрэтных тамоў знаходзіцца (пакуль апрацавалі толькі прадметны і геаграфічныя паказальнікі), і ў будучыні плануем проста пасканаваць тамы БелСЭ і выставіць у інтэрнэт у агульны доступ.

* працягваем расчытваць астатнія тамы «Беларускай Энцыклапедыі» — апрацавалі яшчэ з паўтысячы старонак, добра што знайшліся валанцёры-памочнікі, за што ім велічэзны дзякуй. Калі хто хоча далучыцца да руціннай працы расчытвання БелЭн — запрашаем у каманду!

Нарыс не прэтэндуе на ўсёабдымнасць і ставіць за мэту коратка растлумачыць чаму ў сучаснай беларускай ІТ-тэрміналогіі нешта менавіта так, а не неяк іначай. У рамках гэтага нарысу словы «беларускі», «беларускамоўны» і падобныя наўмысна прапускаюцца, калі таго дазваляе кантэкст.

Пра існаванне ў Вялікім Княстве Літоўскім слова «компуторъ» ведае толькі Валянцін Вячорка :-), а таму адразу пераходзім да БССР 1960-х.

Гэта час, калі праграмісты сустракаліся гэтак жа часта, як фізікі-ядзершчыкі (другія, дарэчы, сустракаліся часцей), камп’ютары займалі цэлыя залі, а кібернетыка і генетыка толькі нядаўна перасталі быць «продажными девками импералиализма». А таму ў стварэнні нацыянальнай тэрміналогіі ў нагэтулькі вузкай галіне банальна не было патрэбы.

Між тым, годам з’яўлення беларускай ІТ-тэрміналогіі можна лічыць 1969-ы — калі свет пабачыў першы том «Беларускай Савецкай Энцыклапедыі», у якім змясціліся артыкулы «Аналогавыя вылічальныя машыны (АВМ)» (менавіта праз О — аналОгавыя), «Арыфметычны блок» і «Алгол» (назва мовы праграмавання). Ну і само сабой «Алгарытм». У 3-м томе (1971 г.) ужо былі артыкулы «Вылічальная машына», «Вылічальная машына “Мінск”», «Вылічальная тэхніка» і «Вылічальны цэнтр».

Для навін у СМІ і навукова-папулярных публікацый гэтага было больш чым дастаткова.

Пры канцы 1970-х у свеце з’яўляюцца персанальныя камп’ютары, у маі 1981 ў СССР распрацоўваецца «ЭВМ индивидуального пользования “Электроника НЦ-8010”», а пасля і іншыя бытавыя і вучэбныя камп’ютары, у тым ліку наша мінская «Няміга». Выкладанне інфарматыкі спярша ўводзіцца ў прафесійна-тэхнічных вучылішчах (1983-84), а потым (1985-86) і ў сярэдняй школе. Ідзе «Перабудова», па СССР адбываецца абуджэнне нацыянальна-арыентаваных сіл, на 1986/87 плануецца выпуск школьнага падручніка па інфарматыцы на нацыянальных мовах усіх рэспублік, у тым ліку беларускай.

Паваротным пунктам можа лічыць «Русско-белорусский словарь по микроэлектронике» (1990) Матсана, які хай і быў банальнай выбаркай адпаведных тэрмінаў з «Русско-белорусского словаря» Глебкі, Коласа і Крапівы, усё-ткі стаў першым спецыялізаваным слоўнікам у сферы беларускага ІТ.

Так, вераломна, без абвяшчэння вайн... цьху, без гучных анонсаў легендарная «Беларуская Энцыклапедыя» была апублікавана ў паўнатэкставым выглядзе, расчытаная і папраўленая.

І хоць з 18-і тамоў пакуль апрацаваны толькі 5 (для астатніх 13-і тамоў у якасці часовага рашэння апублікаваны толькі загалоўкі артыкулаў), няма карцінак і табліц, але, спадзяемся, гэта стане толькі першым крокам у найважнейшай справе па распазнаванні і расчытванні беларускамоўных энцыклапедый.

Вядома, нехта спытае: «Што ж такога важнага ў гэтай самай Беларускай Энцыклапедыі?»

Адказваем: «Беларуская Энцыклапедыя» (БелЭн) — энцыклапедыя ўніверсальнага тыпу, якая змяшчае тэксты самай рознай тэматыкі. І нягледзячы на тое, што на цяперашні час пададзеная ў ёй інфармацыя дзе-нідзе ўстарэла і з'яўляецца няпоўнай, ва многіх галінах навукі, тэхнікі, грамадскага і культурная жыцця БелЭн дагэтуль застаецца адзінай крыніцай навуковых тэкстаў і, што галоўнае, тэрміналогіі.

Таксама БелЭн змяшчае ў сябе шмат замежных уласных назоваў — як імёнаў і прозвішчаў славутых асоб, так і назваў геаграфічных аб'ектаў.

Зрэшты, БелЭн можна выкарыстоўваць як слоўнік — як тлумачальны (артыкулы змяшчаюць лаканічныя фармуліроўкі, блізкія да сваёй форме да ТСБМ/ТСБЛМ), так і проста слоўнік беларускай мовы (у энцыклапедыі ёсць нямала слоў, не зафіксаваных якімі-небудзь слоўнікамі беларускай мовы і граматычнай база Інстытута мовазнаўства).

Таму карыстайцеся на здароўе і не забывайце нас падтрымліваць!

P.S. А «Слоўнік іншамоўных слоў» мы дапоўнілі артыкуламі на чарговыя дзве літары — Н і О.

Мяркую, усе :-D ведаюць, што МТГ «RэЗервацыЯ» не толькі непасрэдна займаецца перакладамі, а яшчэ і дапамагае калегам і каляжанкам па цэху ў справах, якім тыя самастойна не могуць даць рады.

https://x.com/spravavy/status/1950934712676954455?t=StliEJSZKMRJ9xGmuUiUwg&s=19
31 ліпеня на інтэрнэт-экраны выйшаў фільм «Дзюна. Частка І» (2021) Дэні Вільнёва ў беларускай агучцы на 12 чалавек. Так сталася, што што для гэтага фільма мы пабылі кансультантамі датычна тэрмінаў і назваў, што сустракаюцца ў свеце Дзюны. Таксама ў перакладзе фільма выкарыстоўваецца наш пераклад малітвы супраць страху:
Няможна баяцца. Страх забівае розум. Страх — гэта малая смерць, што вядзе да поўнага зніштажэння. Смела сустрэну свой страх. Дазволю прайсці яму па мне і скрозь мяне. І калі ён міне, угледжуся ўнутраным зрокам на шлях яго. Там, дзе прайшоў страх, не застанецца нічога. Застануся толькі я.
Паглядзець фільм можна ў анлайн-кінатэатры КінаКіпа.

https://t.me/Alten671Games/20
7 жніўня выйшла беларусізацыя «Lego Batman: The Videogame» ад Alten (пераклад) і Гульца (рэдактура). Тут мы выступілі ўжо ў ролі тэхнічных спецыялістаў, і выкарысталі такую страшную магію, як веданне асэмблеру, каб інтэграваць збеларусізаванае змесціва ў сам EXE-файл гульні (а што рабіць ‒ гульня ж старая, ажно 2008 году!), а таксама зрабілі для гульні своеасаблівы ўсталёўшчык (абноўленую версію яго спампоўваць тут).

Больш дадаць і няма чаго.

Прыемных прагляду і гульні!

У працэсе працы над прывядзеннем «Тлумачальнага слоўніка беларускай літаратурнай мовы» (2002) у выгляд, максімальна блізкі да папяровага выдання, выявілася, што ў падрыхтаванай стваральнікамі сайта «Роднае слова» электроннай версіі гэтага слоўніка багата (не, нават так ‒ БАГАТА!) арфаграфічных памылак, звязаных з хібамі распазнавання. Гэта было папраўлена намі.

Далей выявілася, што ў слоўніку ад «Роднае слова»:
* адсутнічаюць некаторыя слоўнікавыя артыкулы ‒ напрыклад, у самым пачатку слоўніку адсутнічае шэсць(!) артыкулаў «А», «А...». Акрамя гэтага, адсутнічаюць артыкулы «ПА» (1), «РАЗ...» (2), «УСЁ» (2), «ЛОБНЫ» (2) і інш.;
* адсутнічаюць склонавыя і спрагальныя канчаткі ‒ месцы, дзе яны мусілі быць, але выдалены, былі пазначаны намі значком нажніцы ✂️;
* адсутнічае ўказанне кіравання дзеясловаў (зак., што) і прыназоўнікаў (прыназ з М.);
* адсутнічаюць артыкулы-перасылкі на іншыя ‒ напр. «АДДЗІРАЦЦА, -ЦЬ гл. ададрацца, -ць.»;
* адсутнічаюць стылістычныя паметы ў шэрагу месцаў ‒ напр. «кніжн.» у «аўта́ркія, -і, ж. (кніжн.).», «разм.» у «барменка (разм.)»;
* часам некалькі асобных слоўнікаў артыкулаў аб'яднаны ў адзін ‒ напр. «пашчаслівіцца» і «пашчаслівіць»;
* тэрміналагічныя спалучэнні (○) і фразеалагічныя спалучэнні (фразеалагізмы) (○) аб'яднаны пад адным значком (•••).

І з усім гэтым таксама можна было б змірыцца, аднак урэшце выкрылася яўная адсябяціна ‒ тое, чаго ў арыгінальным слоўніку не было, а іменна: у артыкуле «ПЛАЦЕЖ» знайшлося слова «плацёжка» (так, і прытым праз Ё!), якое ў дадзеным месцы адсутнічае ва ўсіх выданнях ТСБЛМ (1996, 1999, 2002 і 2005 гадоў) адсутнічае.

Паколькі такую адсябяціну без поўнай пераправеркі змесціва эл. версіі слоўніка «адлавіць» амаль немагчыма, мы прынялі валявое рашэнне прыбраць ТСБЛМ 2002 са спіса даступных на Verbum.BY слоўнікаў (не бойцеся, старыя спасылкі на слоўнікавыя артыкулы ТСБЛМ 2002 застануцца дзеючымі).

Наўзамен мы рэкамендуем карыстацца «Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы» (2022), які ўжо поўнасцю апублікаваны.

P.S. «Слоўнік іншамоўных слоў» (1999) апрацавалі па літару К уключна.

Гэтым разам будзем лаканічнымі:

* «Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы» (2022) пад рэд. І. Л. Капылова дарабілі бадай да канца літары Т, спыніўшыся на слове «тыту́нь» ‒ засталася апошняя «перазарадка» і апошні рывок;

* У «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» (2002?) пад рэдакцыяй М. Р. Судніка і М. Н. Крыўко паспрабавалі максімальна магчыма аднавіць арыгінальны выгляд, у якім гэты слоўнік быў прадстаўлены ў папяровым выглядзе, а таксама па магчымасці пазначыць месцы, у якіх з нейкіх прычын стваральнікамі першапачатковай электроннай версіі гэтага слоўніка для сайта «Родныя вобразы» было выдалена якое-небудзь змесціва;

* Працягваем працу над беларусізацыяй Герояў мяча і магіі II (Heroes of Might & Magic II) ‒ амаль поўнасцю пераклалі (засталося толькі зрабіць фінальную рэдактуру) кліент гульні без рэдактара мап. Ахвочыя, як заўсёды, могуць апрабаваць гэтую тэставую зборку.

Карацей кажучы, праца ідзе звычайным рэчышчам.